گزارش: حسین حسنپور- تماشا
وقتی سخن از عملکرد مدیریت شهری به میان میآید، معمولا نخستین پرسش این است که در یک دوره مدیریتی چه میزان پروژه اجرا شده و چه مقدار اعتبار هزینه شده است؛ اما واقعیت این است که ارزیابی عملکرد یک مدیریت شهری تنها با شمارش پروژهها امکانپذیر نیست. آنچه اهمیت بیشتری دارد، تأثیر این پروژهها بر زندگی شهروندان و آینده شهر است.
با این نگاه، میتوان مهمترین دستاورد شهرداری شیراز در چهار سال اخیر را شتاب گرفتن توسعه زیرساختهای شهری، بهویژه در حوزه حملونقل و پروژههای عمرانی بزرگمقیاس دانست؛ اتفاقی که در صورت تداوم میتواند سیمای شیراز را برای سالهای آینده تغییر دهد.
* پروژههای شهری به عنوان بخشی از پازل بزرگتر توسعه کلانشهر
شیراز شهری است که طی دهههای گذشته با رشد جمعیت، افزایش تعداد خودروها، گسترش محدوده شهری و توسعه مناطق پیرامونی، بیش از گذشته به زیرساختهای جدید نیاز پیدا کرده است. در چنین شرایطی، ساخت یک خیابان یا یک تقاطع را نمیتوان صرفا یک پروژه عمرانی دانست؛ این پروژهها بخشی از پازل بزرگتری هستند که هدف آن کاهش گرههای ترافیکی، افزایش ایمنی، کوتاه شدن زمان سفر و ایجاد دسترسی مناسب میان مناطق مختلف شهر است.
در چهار سال اخیر، اجرای مجموعهای از پروژههای عمرانی و حملونقلی با سرعت بیشتری دنبال شد. احداث تقاطعهای غیرهمسطح، توسعه شریانهای بزرگراهی، اجرای تونلها و زیرگذرها و ادامه توسعه مترو، نشان میدهد که مدیریت شهری تلاش کرده است پاسخ بخشی از مشکلات امروز شهر را با سرمایهگذاری برای آینده ارائه کند.
اهمیت این موضوع زمانی بیشتر مشخص میشود که بدانیم توسعه حملونقل شهری صرفا به معنای ساخت مسیرهای جدید برای خودروها نیست. یک شهر بزرگ و رو به رشد زمانی میتواند از بحران ترافیک فاصله بگیرد که مجموعهای از راهکارها را جهت کاهش ترافیک به صورت همزمان دنبال کند؛ از توسعه حملونقل عمومی و مترو گرفته تا اصلاح هندسی معابر، تکمیل رینگهای ترافیکی و ایجاد مسیرهای جایگزین تا توسعه دوربین های مکانیزه جهت ثبت تخلف ها و قانون مند کردن رانندگان از طریق جریمه و همچنین آموزش های شهروندی.
* توسعـــه شبــکه مترو یک سرمایهگذاری بلندمدت برای شهر
در این میان، مترو جایگاه بسیار ویژهای دارد و توسعه شبکه مترو را باید یک سرمایهگذاری بلندمدت برای شهر دانست؛ زیرا هر کیلومتر خط مترو که به بهرهبرداری میرسد، ظرفیت جابهجایی تعداد زیادی از شهروندان را فراهم میکند و میتواند بخشی از سفرهای درونشهری را از سطح خیابان به شبکه حملونقل عمومی منتقل کند و صد البته هزینه ایجاد خطوط مترو بسیار بالا است و عدد و ارقام احداث هر مترو از خط مترو اعداد قابل توجهی می باشد.
البته دستاوردهای عمرانی شهرداری را نباید تنها از زاویه ترافیک نگاه کرد چون ایجاد زیرساختهای جدید، توسعه دسترسی مناطق مختلف، افزایش کیفیت معابر و اجرای پروژههای بزرگ، در نهایت بر اقتصاد شهری نیز اثر میگذارد. شهری که مسیرهای ارتباطی مناسبتری داشته باشد، برای سرمایهگذاری، گردشگری و فعالیتهای اقتصادی نیز آمادهتر خواهد بود و جذب سرمایه گذاران جدید در بخش های مختلف برای اینچنین شهرهایی راحت تر خواهد شد.
شیراز به عنوان یکی از مهمترین شهرهای گردشـگری و فرهـــنــگــی ایــران، نیازمنــد زیرساختهایـی متناسب بــا جایگاه خود اسـت. میلیونها گردشگر در طول سال به این شهر سفر میکنند و کیفیت دسترســـی و حملونقل، بخشـــی از تجربه آنان از شیراز را شکل میدهد، بنابرایـن پروژههای عمرانی را باید در ارتباط با موضوعاتی مـــاننــد گردشگری، اقتصاد شهری و کیفیت زندگی نیز ارزیابی کرد.
* توزیــــع عادلانه و مطلوب امکانات و زیرساخت ها در کل مساحت شهر
از ســـوی دیگر، اجـرای پروژههــای متـعـدد در مناطــق مختلف شهر میتواند به معنای تـــوزیــع عادلانــهتــر امکانات باشد؛ البته مشروط به اینکه این روند با همین نگاه ادامه پیدا کند. یکی از مطالبات جدی شهروندان، برخورداری همه مناطق از امکانات و زیرساختهای مناسب است و مدیریت شهری باید مراقب باشد توسعه صرفا در محورهای مرکزی و برخوردار شهر متمرکز نشود.خوشبختانه در دوره ششم شورا و مدیریت شهری این نگاه وجود داشت و در چهار سال اخیر توسعه متوازن در کلانشهر شیراز را شاهد بودیم که ایجاد زیرساخت ها از جنوب و شرق شیراز تا شمال و غرب پراکنده بود.
با این حال، هیچ عملکردی بدون نقد نیست. افزایــش تعداد پروژهها به خودی خود به معنای موفقیت کامل نیست. آنچه در ادامه اهمیت دارد، تکمیل پروژههای نیمهتمام، بهرهبرداری بهموقع، نگهداری مناسب از زیرساختهای ایجادشده و سنجش میزان اثرگذاری واقعی آنها بر زندگی مردم است.
* نمره منفی عدم راهاندازی مجدد پروژه بسیار مفید دوچرخههای اشتراکی در شیراز
همچنین لازم است در کنار پروژههای سختافزاری، موضوعات نرمافزاری شهر نیز مورد توجه قرار گیرد. حملونقل هوشمند، مدیریت ترافیک، توسعه فرهنگ استفاده از حملونقل عمومی، توجه به پیادهراهها و مسیرهای دوچرخه و افزایش کیفیت خدمات شهری، مکمل پروژههای بزرگ عمرانی هستند.همچنین قرار بود پروژه متوقف شده دوچذخه های اشتراکی در شهر شیراز به سرانجام مطلوبی برسد که این اتفاق رقم نخورد و به عنوان یک نمره منفی در کارنامه مدیریت شهری در دوره ششم باقی ماند.
در نهایت، شاید بتوان سه سال اخیر را دورهای دانست که «پروژهمحوری» در مدیریت شهری شیراز پررنگتر شده است؛ دورهای که حجم قابل توجهی از توان مدیریت شهری به سمت ایجاد زیرساختهایی رفته که آثار آنها تنها در زمان افتتاح قابل مشاهده نیست، بلکه قرار است سالها در خدمت شهروندان باقی بماند.
* مسیر طولانی در پیش روی شیراز برای رسیدن به جایگاه واقعی خود
شیراز امروز برای رسیدن به جایگاه واقعی خود همچنان مسیر طولانی در پیش دارد. مشکلاتی مانند ترافیک، آفرسودگی برخی بافتها، کمبود زیرساختهای حملونقل عمومی و نیاز به توسعه متوازن شهری همچنان پابرجاست. بنابراین موفقیت واقعی زمانی حاصل میشود که روند اجرای پروژههای زیرساختی با برنامهریزی بلندمدت و توجه همزمان به کیفیت زندگی شهروندان ادامه پیدا
کند.
با این همه، اگر قرار باشد از میان مجموعه عملکردهای چهار سال اخیر شهرداری شیراز چند محور را به عنوان مهمترین دستاورد انتخاب کنیم، جهش در توسعه زیرساختهای عمرانی ، حملونقل شهری و همچنین توسعه فضای سبز شهری انتخاب های قابل دفاع تری هستند؛ زیرا این دستاورد فقط به امروز شیراز مربوط نمیشود، بلکه میتواند زیرساخت شهر فردا را نیز شکل
دهد.
شهرداریها معمولا با پروژههایی شناخته میشوند که در زمان مدیریت آنها ساخته میشود، اما ارزشمندترین پروژهها آنهایی هستند که سالها بعد نیز شهروندان اثرشان را در زندگی روزمره خود احساس کنند.
اگر پروژههای بزرگ عمرانی و حملونقلی شیراز با همین رویکرد تکمیل و بهرهبرداری شوند، میتوان گفت چهارسال اخیر تنها یک دوره اجرای پروژه نبوده، بلکه بخشی از مسیر ساختن شیراز آینده بوده
است.