امروز، پنج شنبه، ۱۸ آذر ۱۴۰۰

نگاهی به جزییات، مزایا و معایب طرح ملی «رتبه‌بندی معلمان» در ایران

سید محی الدین حسینی ارسنجانی - تماشا
مقدمه:
یکی از جمله مسائل بحث برانگیز در حوزه آموزش و پرورش و تعلیم و تربیت کشور مسئله رتبه بندی معلمان است طرحی که طرفداران و منتقدان جدی خود را به همراه دارد. در این شماره از روزنامه تماشا به بررسی جزئیات این طرح، مزایا و معایب به آن می پردازیم تا خوانندگان گرامی صفحه مکتب‌خانه روزنامه تماشا با طرح جدید آموزش و پرورش در حوزه معیشتی معلمان بیش از پیش آشنا شوند.
رتبه‌بندی معلمان، وزیر آموزش و پرورش در حساب رسمی توئیترش اعلام کرد که بعد از فراز و نشیب زیاد و با وجود سختی‌های بودجه برای سال 98، اعتبار رتبه‌بندی در لایحه گنجانده شد. خبری که با واکنش مثبت معلمان مواجه شد چرا که چند سالی است که زمزمه‌هایی برای سروسامان دادن به حقوق معلمان در قالب طرح رتبه‌بندی مطرح می‌شود. طرحی که می‌خواهد تفاوت حقوق معلمان را با سایر کارمندان دولت کم کند و در سوی دیگر انگیزه‌ای باشد برای ارتقای توانمندی‌های معلمان در مدارس. با این حال اجرای نظام رتبه‌بندی معلمان برای مسئولان آموزش و پرورش چندان آسان هم نبود. از اجرای فاز اول این طرح سه سال است که می‌گذرد، تا حالا آنها دلایل اجرایی نشدن هرساله این نظام را کمبود اعتبار و بودجه می‌دانستند. با این حال آن‌طور که معاون توسعه مدیریت و پشتیبانی وزارت آموزش و پرورش می‌گوید برای رتبه‌بندی 2 الزام وجود دارد، نخست آنکه رتبه‌های حرفه‌ای و امتیازات مربوط به هر رتبه را در قالب قانون از مجلس اخذ کنیم. همچنین نحوه اجرای طرح باید از سوی دولت مشخص شود که هر کدام از این موارد ممکن است در دولت و مجلس با تغییراتی همراه شوند. تا زمانی که قانون نهایی رتبه‌بندی معلمان را نداشته باشیم نمی‌توانیم درباره بار مالی آن تصمیم‌ گیری کنیم و هرگونه پیش‌بینی برای اعتبار مورد نیاز اجرای این طرح در شرایط فعلی برآورداولیه هست که نمی‌توان آن را قطعی دانست. در طرح رتبه‌بندی معلمان 5 رتبه حرفه‌ای تعریف شده است که برآورد مالی برای اجرای آن صرفاً گمانه‌زنی است؛ این طرح هم‌اکنون در کمیسیون اجتماعی دولت در حال بررسی است و منتظر پاسخ سازمان امور اداری و استخدامی و برنامه و بودجه هستیم تا به نتیجه نهایی برسیم. سازوکار افزایش حقوق معلمان به تصویب نرسیده است. هنوز سازو کارهای افزایش حقوق معلمان به تصویب نرسیده است و هنوز معلوم نیست کدام معلمان با چه ویژگی‌هایی می‌توانند از مزایای نظام رتبه‌بندی استفاده کنند. با این همه آن‌طور که مسئولان آموزش و پرورش می‌گویند این طرح فقط برای افزایش حقوق معلمان نیست، بلکه ارتقای شایستگی‌ ها و توانمندی‌های معلمان مورد نظر است. موضوعی که شهرام جمالی فعال حقوق معلمان بر آن هم تأکید می‌کند: آن‌طور که مسئولان سازمان برنامه و بودجه اعلام کردند چیزی در حدود 2 هزار میلیارد تومان برای اجرای طرح رتبه‌بندی معلمان درنظرگرفته شده است.
* رتبه‌بندی چیست؟ 
رتبه‌بندی بر اساس اعلام مسئولان وزارت آموزش و پرورش فرآیندی است که منجر به ارتقای کیفیت در آموزش و پرورش می شود و هدف مستقیم آن افزایش حقوق نیست اما منجر به افزایش حقوق هم می‌شود، صلاحیت های عمومی شامل شخصیت افراد، تخصصی شامل دانش و 
توانمندی های آموزشی و پرورشی و حرفه‌ای شامل مجموعه ای 
از شایستگی ها، توانمندی ها و مهارت هایی است که معلم حین کار به دست آورده و خود را ارتقا می‌دهد و کاملاً مرتبط با شغل معلمی است. پس از ارزیابی معلمان در نظام سنجش صلاحیت، برای آنها گواهینامه صادر می شود و البته هرچندسال یک بار به روز خواهد شد، این گواهینامه معلمان را در امتیازهای رتبه‌بندی طبقه‌بندی می‌کند و در ادامه مزایایی همچون کسب پست‌های مدیریتی، شرکت در آزمون‌هایی مانند خارج از کشور یا حضور در گروه‌های آموزشی را برای آنها به همراه دارد. قرار گرفتن در رتبه های یک تا پنج شرایطی دارد از جمله اینکه برای کسب رتبه یک داشتن حداقل ۲ سال سابقه کار، ۱۲۰ ساعت دوره آموزشی ضمن خدمت، کسب حداقل ۷۵ درصد امتیازات حاصل از محاسبه میانگین ارزیابی در ۲سال گذشته و۶۰ درصد شاخص‌ صلاحیت‌های معلمی؛ کسب رتبه ۲ حداقل ۶ سال سابقه کار، ۴ سال توقف در رتبه یک، ۱۸۰ ساعت دوره آموزشی ضمن‌ خدمت، ۸۰ درصد امتیاز حاصل از محاسبه میانگین ارزیابی عملکرد و ۶۵ درصد امتیاز شاخص‌ صلاحیت‌ های عمومی، کسب رتبه سه، ۱۲ سال سابقه کار، ۳ سال توقف در رتبه ۲، گذراندن ۱۵۰ ساعت دوره آموزشی و ۷۰ درصد امتیاز شاخص صلاحیت‌ های معلمی، کسب رتبه چهار، ۱۸ سال سابقه کار، ۴ سال توقف در رتبه سه، ۱۲۰ ساعت دوره آموزشی ضمن‌خدمت و ۷۵ درصد امتیاز شاخص صلاحیت‌ های معلمی و کسب رتبه پنج، حداقل ۲۴ سال سابقه، ۴ سال توقف در رتبه ۴، ۱۰۰ ساعت دوره آموزشی و ۸۵ درصد امتیاز شاخص صلاحیت‌های عمومی و حرفه‌ای مورد نیاز است. برای سنجش صلاحیت های معلمان هیئت‌های ممیزه مرکزی، هیأت‌های ممیزه استانی و کارگروه شهرستانی و مناطق پیش‌بینی شده است که ترکیب اعضای آنها در قالب آیین نامه ای توسط وزارت آموزش و پرورش اعلام خواهد شد و ارزیابی به این نحو است که ابتدا فرد در سطح شهرستان و منطقه خود مورد ارزیابی اولیه قرار می گیرد و در ادامه پس از تأیید در سطح استان برای بررسی به سطح کشوری ارجاع داده خواهد شد.
* رتبه بندی و سند تحول بنیادین
در تهیه سند ملی تحول بنیادین آموزش و پرورش کوشش شده با الهام گیری از اسناد بالادستی و بهره گیری از 
ارزش های بنیادین آنها و توجه به اهداف راهبردی نظام جمهوری اسلامی ایران، چشم انداز و اهداف تعلیم و تربیت در افق ۱۴۰۴ هجری شمسی تبیین شود. این سند مشتمل بر ۷ فصل و ۱۳۱ راهکار ذیل چشم انداز سال ۱۴۰۴ تنظیم شده و در زمان تنظیم مدل سه گام برای اجرای آن تصور شد؛ گام نخست تدوین سند و نقشه راه، گام دوم زمینه سازی برای اجرای سند و گام سوم اجرای احکام سند است. فصل ششم از این سند به ارتقای منزلت اجتماعی و جایگاه حرفه ‌ای منابع انسانی با تأکید بر نقش الگویی و جایگاه معلم می پردازد و به طور مشخص هدف ۱۰ و راهکارعملیاتی ۱۰/۲ مقرر 
می دارد: استقرار نظام سنجش صلاحیت‌ های عمومی، تخصصی و حرفه ‌ای، تعیین ملاک‌ های ارزیابی و ارتقای مرتبه (نظام رتبه‌بندی) علمی و تربیتی معلمان و تقویت انگیزه ارتقای شغلی در آنان براساس نظام معیار اسلامی است. بنابراین آموزش و پرورش از همان سال به تدوین طرح 
رتبه بندی معلمان همت گذاشت و لایحه ای اوایل تابستان سال ۹۲ توسط دولت به مجلس ارائه شد که بر اساس آن معلمان با در نظر گرفتن معیارهایی در چهار گروه طبقه بندی و دستمزد آنها بر همین اساس تعیین می شد. این طرح پس از بررسی به دلیل برخی اشکالات توسط مجلس به دولت بازگردانده شد و نمایندگان مشخص شدن منابع مالی برای اجرای آن را خواستار شدند. 
* طرح معیشتی رتبه‌بندی معلمان یا پاشنه آشیل دستگاه تعلیم و تربیت؟!
رتبه‌بندی معلمان پس از مدت‌ها و رفت‌وبرگشت به دولت، شامگاه یکشنبه سوم آذر 98در هیأت دولت به تصویب نهایی رسید.هم‌اکنون تمام معلمان با دو سال سابقه و بیشتر مشمول رتبه‌بندی می‌شوند و وزیر آموزش‌وپرورش درباره افراد مشمول گفته است: تمام افرادی که مشمول طبقه‌بندی مشاغل هستند، تحت پوشش رتبه‌بندی قرار می‌گیرند که شامل آموزگاران، دبیران، هنرآموزان، مربیان پرورشی، مراقبان سلامت، معاون و مدیران و مشاوران مدارس است، در مجموع حدود720هزار نفردر سراسرکشور از امتیازات رتبه‌بندی بهره‌مند می شوند. بخش دشوار رتبه‌بندی، نحوه ارزیابی معلمان است؛ کدام یافته علمی تأیید کرده که مثلاً معلمی با ۲۴ سال سابقه، کارایی بالاتری را نسبت به یک معلم دیگر با سابقه کمتر دارد؟! 
* شرایط کسب رتبه‌ها توسط معلمان
علی الهیار ترکمن؛ معاون برنامه‌ریزی و توسعه منابع وزارت آموزش‌وپرورش درباره شرایط کسب رتبه‌ها توسط معلمان گفت: شرایط کسب رتبه یک، داشتن حداقل دو سال سابقه کار،120 ساعت دوره آموزشی ضمن خدمت، کسب حداقل 75درصد امتیازات حاصل از محاسبه میانگین ارزیابی دردو سال گذشته و 60 درصد شاخص‌ صلاحیت‌های معلمی؛ رتبه دو، 6 سال سابقه کار، 4 سال توقف در رتبه یک،180 ساعت دوره آموزشی ضمن‌خدمت، 80 درصد امتیاز حاصل از محاسبه میانگین ارزیابی علمکرد و 65 درصد امتیاز شاخص‌ صلاحیت‌های عمومی. رتبه سه، 12 سال سابقه کار، 3 سال توقف در رتبه دو، 150 ساعت دوره آموزشی و 70 درصد امتیاز شاخص صلاحیت‌های معلمی. رتبه چهار، 18 سال سابقه کار، 4 سال توقف در رتبه سه، 120 ساعت دوره آموزشی ضمن‌خدمت و 75 درصد امتیاز شاخص صلاحیت‌های معلمی، رتبه پنج، حداقل 24 سال سابقه، 4 سال توقف در رتبه 4، 100 ساعت دوره آموزشی و 85 درصد امتیاز شاخص صلاحیت‌ های عمومی و حرفه‌ای.
* بزرگ‌ترین تهدید پیش روی اجرای «رتبه‌بندی معلمان»
 درباره رتبه‌بندی معلمان چند پرسش مطرح است از جمله اینکه آیا این مسیر در نهایت به افزایش انگیزه و ارتقای کیفیت در آموزش‌وپرورش ختم خواهد شد؟ یا اینکه در نهایت همانند سال 94 درصدی به حقوق معلمان اضافه می‌شود اما باز هم در بر همان پاشنه خواهد چرخید و نه خبری از افزایش انگیزه است و نه ارتقای کیفیت.برخی از نمایندگان مجلس معتقدند که رتبه‌بندی برای اجرا باید به شکل لایحه در دولت تنظیم و سپس برای تصویب نهایی و تبدیل شدن به قانون به مجلس ارسال شود اما هم‌اکنون دولت خودش رتبه‌بندی را تصویب کرده است و این یعنی ادامه مسیر سال 94 و طبقه‌بندی معلمان براساس قانون مدیریت خدمات کشوری و برخوردار ی آنها از  امتیازات ماده 68 این قانون!در همین رابطه علیرضا محمدی؛ عضو گروه پژوهش اقتصاد پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش درباره اجرای رتبه‌بندی و تأثیر آن بر افزایش انگیزه معلمان و ارتقای کیفیت در آموزش‌‌وپرورش اظهار‌ کرد: ابتدا باید به این پرسش پاسخ داد که افزایش حقوق تا چه میزان ما رابه اهدافمان نزدیک می‌کند و  این رقم از افزایش حقوق 200 تا 700 هزار تومان باعث ایجاد انگیزه می‌شود یا خیر؟ وی افزود: به نظر می‌رسد بخش دشوار رتبه‌بندی، نحوه ارزیابی معلمان است، سال 94 معلمان را در رتبه‌های پایه، ارشد، خبره و عالی تقسیم کردند که در نهایت نحوه ارزیابی آنها به مدرک تحصیلی و داشتن سابقه خدمت منوط شد اما الزاماً معلمی با 20 یا 30 سال سابقه، کارکرد بهتری از معلمی با 5 سال سابقه ندارد، چون ابزار لازم برای ارزیابی صحیح کارکرد و کارایی معلمان نداشتندبه سمت شواهد عینی و قابل ارزیابی به این شکل رفتند؟ عضو گروه پژوهش اقتصاد پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش ادامه‌داد: هم‌اکنون دو مسئله رتبه‌بندی را تهدید می‌کند؛ میزان جبران خدمات یک معلم خوب نسبت به معلم متوسط و ضعیف باید مدنظر و تفاوت میان آنها معنادار  باشد همچنین نظام ارزیابی صحیح، بسیار قوی و مطمئن در آموزش و پرورش ایجاد شود که این اتفاقات در رتبه‌بندی سال 94 رخ نداد.وی گفت: سال 94 ابتدا رتبه‌بندی را تصویب کردند در حالی که نظام صلاحیت و ارزیابی نیاز است و هدف رتبه‌بندی افزایش حقوق معلمان نیست؛ در بحث ملاک‌های رتبه‌بندی که متمرکز به سابقه کار و تحصیلات است باید به این پرسش پاسخ داد کدام یافته علمی تأیید کرده که مثلاً معلمی با 24 سال سابقه، کارایی بالاتری را نسبت به یک معلم دیگر با سابقه کمتر دارد؟! داشتن سابقه کار بیشتر منجر به افزایش کارایی و کیفیت نمی‌شود. محمدی متذکر شد: مدرک تحصیلی بالاتر هم لزوماً منجر به افزایش کارایی و بهبود کیفیت تدریس نمی‌شود؛ از سوی دیگر ملاک دوره‌های ضمن‌خدمت هیچ ربطی به دانش‌افزایی معلمان ندارد، آیا ساعات ضمن خدمت منجربه افزایش کارایی معلمان شده است؟عضو گروه پژوهش اقتصاد پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش گفت: به نظر می‌رسد رتبه‌بندی مصوب دولت نیز در مسیر قبل حرکت می‌کند و فقط عناوین جدیدتر و زیباتر شده است البته باید توجه داشت که ابتدا باید نظام تعیین صلاحیت‌ها را به شیوه دقیق اجرا کنیم، با توجه به تجربه سایر کشورها و ما به‌ازای آنچه تعریف کردیم، معلمی را حرفه تخصصی و شغل تمام‌وقت بشناسیم و برای آن هزینه کنیم.
* تعجیل در اجرای مرحله اول رتبه‌بندی فرهنگیان
حمد عابدینی هم درتشریح آخرین وضعیت تدوین نظام 
رتبه بندی فرهنگیان و صلاحیت حرفه ای معلمان گفت: یکی از نظام های فرعی ۱۴ گانه سند تحول بنیادین موضوع نظام رتبه بندی است. در کنار این نظام، نظام سنجش و صلاحیت حرفه ای نیز وجود دارد که مکمل یکدیگر هستند. نظام رتبه بندی ۲ سال قبل اجرا شد که از نظر ما اجرای آن با تعجیل بوده است و رتبه بندی مورد نظر سند تحول بنیادین نبود. به نوعی اجرای قانون مدیریت خدمات کشوری صورت گرفت. وی افزود: نظام رتبه بندی ۲ سال قبل اجرا شد که از نظر ما اجرای آن با تعجیل بوده است و رتبه بندی مورد نظر سند تحول بنیادین نبود. به نوعی اجرای قانون مدیریت خدمات کشوری صورت گرفت. معاون دبیرکل شورای عالی آموزش و پرورش بیان کرد: در همین ارتباط دانش آشتیانی وزیر آموزش و پرورش ۹ کارگروه تشکیل دادند که یکی از 
کارگروه ها مربوط به رتبه بندی و دیگری نظام معلمی بود که مسئولیت آن برعهده بنده است. عابدینی ادامه داد: نظام معلمی تدوین شده است و به صورت لایحه به دولت ارائه داده خواهد شد و نظام رتبه بندی مراحل نهایی خود را طی می کند.
وی با اشاره به تفاوت این نظام رتبه بندی با رتبه بندی که در سال های گذشته اجرا شده است، طرح رتبه بندی را در کنار سنجش صلاحیت مورد توجه قرار دادیم و تمام تلاش بر این بود تا محتواها مبتنی بر مفاهیم و راهکارهای سند تحول بنیادین باشد، تصریح کرد: به صورت کارشناسی ابعاد مختلف موضوع را مورد توجه قرار دادیم. یکی از موضوعات 
شاخص ها و معیارهای ارزیابی بود که از میان ۴۰۰ ویژگی و شاخص ها از طریق روش غربالگری  ۱۲ شاخص اصلی و زیرشاخص را انتخاب کردیم.  معیارهایی که در حد مطلوب بود برای ما مشخص شد. عابدینی بیان کرد: در تدوین نظام رتبه بندی به ابعاد مختلف توجه کردیم برای نمونه می توان به  نظام مالی اشاره کرد که فرهنگیان در قبال ارتقا یک رتبه از چه میزان حقوق دریافتی بهره مند خواهند شد. آخرین موضوع نیز نظام سنجش، ارزیابی و پایش بود که مورد توجه قرار گرفت.
* نظام سنجش صلاحیت مکمل نظام رتبه‌بندی است
طرح رتبه بندی را در کنار سنجش صلاحیت مورد توجه قرار دادیم و تمام تلاش بر این بود تا محتواها مبتنی بر مفاهیم و راهکارهای سند تحول بنیادین باشد معاون دبیرکل شورای عالی آموزش و پرورش اظهار داشت: طرح رتبه بندی را در کنار سنجش صلاحیت مورد توجه قرار دادیم و تمام تلاش بر این بود تا محتواها مبتنی بر مفاهیم و راهکارهای سند تحول بنیادین باشد. وی یادآور شد: البته در سند بنیادین به مسائل اجرا، شاخص ها و معیارها پرداخته نشده است، وظیفه ما این بود که بیشتر از تعریف به اصول و ارزش ها بپردازیم به این معنا که معلم واجد صلاحیت به چه کسی گفته می‌شود. عابدینی ادامه داد: همه اعمال، رفتار و اقدامات ما در رتبه بندی بر صلاحیت معلم است و هر آنچه که می تواند کسب کند. از نظر ما باید نظامی مطرح شود که وجه تمیز داشته باشد. در حال حاضر نظام ما توزیع مساوی حقوق و مزایا است در صورتی که معیار رتبه بندی را نظام امتیازی قرار دادیم. هر کسی در نظام تعلیم و تربیت تلاش کند دیده می‌شود. معاون دبیرکل شورای عالی آموزش و پرورش افزود: هر کسی در نظام تعلیم و تربیت تلاش کند از مزایا حقوق و تسهیلات بیشتر برخوردار خواهد شد. به عبارتی دیگر وجه تمیز میان نیروی باانگیزه و بی انگیزه وجود خواهد داشت.
* رتبه‌بندی فرهنگیان از ۱ تا ۵
معاون دبیرکل شورای عالی آموزش و پرورش با بیان اینکه ۵ رتبه را در طرح رتبه بندی معلمان پیش بینی کرده ایم، اظهار داشت: نظام رتبه بندی فرهنگیان از ۵ تا ۱ است. هر کسی وارد آموزش و پرورش می‌شود باید در ابتدا ۵سال خدمت کند و عملکرد موفق داشته باشد و اگر مستنداتی از شاخص های ما داشته باشد رتبه پنجم را خواهد گرفت و به ترتیب با گرفتن شاخص های این نظام ضمن حفظ کردن صلاحیت های رتبه قبل به رتبه های بالاتر می آید و بهترین رتبه ما، یک است.
* افزایش میلیونی حقوق فرهنگی در رتبه‌بندی! 
عابدینی با اشاره به دریافتی هایی که فرهنگیان بر اساس این نظام دریافت خواهند کرد، تصریح کرد: پیش بینی کرده ایم تا به دریافتی های موجود فرهنگیان دست نزنیم و آن محفوظ بماند. نظام رتبه بندی را بر مبنای فوق العاده شغل و قرارداد، قرار داده ایم. به عبارتی فردی که رتبه پنجم را پیش بینی کرده ایم تا به دریافتی های موجود فرهنگیان دست نزنیم و آن محفوظ بماند و نظام رتبه بندی را بر مبنای فوق العاده شغل و قرارداد، قرار داده ایم کسب می کند افزایش حقوقش یک سوم حقوق دریافتی آن فرد است و فردی که رتبه یک را می آورد به اندازه حقوقی که می گیرد افزایش حقوق خواهد داشت. همچنین به جز افزایش حقوق تسهیلاتی را نیز در این طرح پیشنهاد داده ایم که کمتر از بحث حقوق نیست. تسهیلاتی همانند بسترسازی برای ادامه تحصیل فرهنگیان، استفاده رایگان از فضاهای موجود آموزش و پرورش و برگزاری دوره های آموزش ضمن خدمت است.
* فرایند تصویب نظام رتبه‌بندی
عابدینی با اشاره به فرایند تصویب نظام رتبه بندی بیان کرد: اولین مرحله در کارگروه موضوعی طرح و تدوین شد و بررسی ها 
را انجام دادیم تا مراحل نهایی را سپری کند. در کمیسیون منابع انسانی شورای عالی آموزش و پرورش نیز این نظام بررسی شد که نیمی از آن به تصویب رسیده است. پس از تصویب نهایی شورای عالی این طرح به هیئت دولت ارائه خواهد شد و دولت نیز به دلیل وجود بار مالی این لایحه را به مجلس ارائه می کند تا به تصویب برسد. معاون دبیرکل شورای عالی آموزش و پرورش تأکید کرد: مجلس شورای اسلامی تنها مرجعی است که می تواند منابع مالی را پیش بینی کند به همین دلیل باید این  طرح در مجلس بررسی شود.وی یاد آور شد: الگوی تدوین نظام رتبه بندی ما صلاحیت محور است و بر اساس شایستگی قرار گرفته است.
* گروه‌های مشمول رتبه‌بندی فرهنگیان
عابدینی با اشاره به گروه هایی که در نظام تعلیم و تربیت وجود دارد، گفت: ما ۴ گروه را در نظام رتبه بندی قرار داده ایم. 
یک گروه که تحت عنوان معلم هستند که در سر کلاس تدریس می کنند. گروه دوم کارکنان آموزشی هستند؛ افرادی که در مدرسه عنوان مدیر، مشاور و معلم پرورشی فعالیت 
می کنند. گروه سوم افرادی هستند که در حوزه ستادی و اداری مشغول بکارند و گروه چهارم نیز صرفاً به صورت اداری استخدام شده اند که نیروهای خدماتی هستند و در رتبه بندی قرار نمی گیرند. باید نظام ارتقای گروه چهارم جدا دیده شود اما سه گروه اول بر اساس شاخص ها رتبه کسب خواهند کرد.وی یادآور شد: اگر فردی مسئولیت بالاتری داشته باشد بدون در نظر گرفتن شاخص ها نمی تواند رتبه بالاتری نیز دریافت کند. صرفاً صلاحیت آن فرد اهمیت دارد. 
* شاخص‌های رتبه‌بندی فرهنگیان
معاون دبیرکل شورای عالی آموزش و پرورش بیان کرد: برای نمونه شاخص های ما در رتبه بندی آراستگی و پوشش معلم، مقاله نویسی، تألیف کتاب، رتبه آوری در سطح ملی و
بین المللی، تسلط به زبان های خارجی، فعالیت در مناطق خاص به صورت داوطلبانه، فعالیت در طراحی و تولید مواد آموزشی، اختراع، داشتن دانش حرفه ای و توانمندی، اخلاق حرفه ای، مهارت یاددهی، مرجع بودن علمی، مشارکت در مدرسه، بهداشت جسمی و روانی و ارتباط رشته تحصیلی است. وی بیان کرد: به نظام رتبه بندی تخصصی 
نگریسته ایم. نباید آن را ساده تصور کنیم که با چندین شاخص ساده می توانیم اجرا کنیم. اجرای دقیق رتبه بندی در بسیاری از ابعاد تأثیرگذار است چرا که یکی از مبنای تحول ورود به عرصه منابع انسانی است. عابدینی تصریح کرد: باید تلاش کنیم معلمان واجد صلاحیت جذب کنیم و همچنین به صلاحیت و تجربه آنان نیز کمک کنیم.
* ارتقای کیفیت آموزش در سایه نظام رتبه‌بندی
نظام رتبه بندی فرهنگیان از جمله مطالبات چند سال اخیر این قشر در کشور بود که اجرایی شدن آن همواره با موانع متعددی روبه رو بود، تا اینکه این موضوع در روزهای گذشته رنگ عملیاتی به خود گرفت و گروه‌های هدف آن بیش از گذشته به تحقق وعده‌های داده شده امیدوار شدند. رتبه‌بندی معلمان از جمله طرح‌های آموزش و پرورش کشور بود که طی  چند سال مطرح شد و در سال ۹۳ مرحله نخست آن به اجرا درآمد و پس از آن به دلایلی با مشکلاتی مواجه شد تا  اینکه هیأت وزیران سوم آذر امسال در اجرای وعده رئیس جمهوری نظام رتبه‌ بندی معلمان را با هدف استقرار نظام پرداخت حقوق فرهنگیان بر اساس صلاحیت، شایستگی و تجربه آنان تصویب کرد و مبلغ ۲۰ هزار میلیارد ریال برای اجرای این طرح تخصیص داد. بر اساس این مصوبه، معلمان در پنج رتبه، طبقه‌بندی می‌شوند و عوامل امتیازآوربرای ارتقای رتبه بر مبنای تحصیلات- مهارت و توانایی ها، دوره های آموزشی، سنوات خدمت و تجربه مربوط محاسبه می‌شود. این 
رتبه‌ بندی فرآیندی است که منجر به ارتقای کیفیت در آموزش و پرورش می شود و هدف مستقیم آن افزایش حقوق نیست اما منجر به افزایش حقوق فرهنگیان نیز می‌شود، صلاحیت های 
عمومی شامل شخصیت افراد، تخصصی شامل دانش و توانمندی های آموزشی و پرورشی و حرفه‌ای شامل 
مجموعه ای از شایستگی ها، توانمندی ها و مهارت هایی است که معلم حین کار به دست آورده و خود را ارتقا می‌دهد و کاملاً مرتبط با شغل معلمی است. پس از ارزیابی معلمان در نظام سنجش صلاحیت، برای آنها گواهینامه صادر می شود و البته هر چند سال یک بار به روز خواهد شد، این گواهینامه معلمان را در امتیازهای رتبه‌بندی طبقه‌بندی می‌کند و در ادامه مزایایی همچون کسب پست‌های مدیریتی، شرکت در آزمون‌هایی مانند خارج از کشور یا حضور در گروه‌های آموزشی را برای آنها به همراه دارد. یک فرهنگی با سابقه کار ۲۱ سال درگفت و گو با خبرنگار ما، اجرای نظام رتبه بندی فرهنگیان را اقدامی مثبت بیان کرد و گفت: این رتبه بندی منجر به امنیت خاطر معلمان، ارتباط بیشتر آنها با دانش آموزان و جلوگیری از افت تحصیلی این قشر می شود. لیلا احمدی ادامه داد: از طرفی اجرای چنین طرحی به مراتب انگیزه کاری معلمان را افزایش داده و آنها را به کسب دانش روز و فعالیت های بیشتر در جهت ارتقای دانش خود و دانش آموزان ترغیب می کند و فرهنگیان دلگرم‌تر و با قوت بیشتری به فعالیت های خود در مدارس ادامه می دهند. وی با اشاره به  اینکه مشکلات معیشتی این قشر به طور حتم زندگی روزمره آنان را تحت‌الشعاع قرار داده است، اضافه کرد: تنگناهای مالی ذهن و روان افراد را درگیر کرده و به ویژه در خصوص فرهنگیان که باید فارغ از هر مشغله ذهنی دیگر در خدمت آموزش و پرورش دانش آموزان باشند، تاثیرگذار است. این فرهنگی با سابقه با بیان اینکه با اجرای نظام رتبه بندی بسیاری از تبعیض ها و اعمال سلیقه های شخصی در خصوص ارتقای معلمان و کسب برخی عناوین و پست های مدیریتی برچیده می شود، ادامه داد: فرهنگیان وظیفه تربیت آینده سازان کشور را بر عهده دارند و تقویت و حمایت هرچه بیشتر آنان منجر به ایجاد نسلی قوی، نخبه و افراد کارآمدتر در جامعه خواهد شد. یک فرهنگی دیگر با سابقه ۲۷ سال که بصورت تخصصی در رشته تربیت بدنی فعالیت می کند، در این خصوص گفت: فرهنگیان از ۶ سال گذشته تاکنون موضوع رتبه بندی معلمان را از رسانه های 
گروهی یا مبادی دیگر شنیده بودند و با گذشت این زمان امیدی به اجرایی شدن آن نداشتن اما با شنیدن خبرخوش اجرای نظام رتبه بندی فرهنگیان نور امیدی در دل این قشر زحمتکش تأیید و آنها را به آینده خوش بین کرد.  
* رتبه‌بندی طرحی روبه امید برای بهبود معیشت معلمان
اعتبار لازم برای این طرح در نظر گرفته شده است که بنا بر قول های داده شده عملیات اجرایی آن از هفته آینده آغاز خواهد شد. این طرح با هدف استقرار نظام پرداختی حقوق فرهنگیان بر مبنای صلاحیت، شایستگی و تجربه لحاظ شده که جامعه هدف نیز معلمان بالای ۲ سال سابقه کاری را شامل می شود. بر این اساس با تخصیص اعتبارات لازم، از مهر امسال در احکام فرهنگیان نیز لحاظ خواهد شد و معلمان با سابقه  بیش از ۲۴ سال نیز بطور ویژه در این طرح مد نظر قرار گرفته اند. دریافتی معلمان ابتدایی هم به دلیل تمام وقتی و سختی کار به احتمال زیاد  ۱۰ درصد بیش از حد نصاب محاسبه خواهد شد و پرداختی ها میانگین ۴۲۰ هزار تومان لحاظ شده که این طرح به نوبه خود رضایتمندی گروه‌های هدف را به دنبال دارد. بخشی از اختلاف رقم پرداختی ها که در سال های گذشته وجود داشت با اجرای این طرح مرتفع خواهد شد و در مجموع رویه بهتری در این سیستم حاکم خواهد شد. اجرای نظام رتبه بندی معلمان طرحی خوب و مثبت به شمار می رود که استمرار آن طی سال های آینده نیز می تواند آثار و نتایج مطلوبی را برجای بگذارد. به این مهم باید توجه داشت که هم اکنون دریافتی معلمان نسبت به کارکنان سایر دستگاه‌های دولتی کمتر است و هیچ مزایایی به آنان تعلق 
نمی گیرد. از طرفی تسهیلات رفاهی نیز به سایر کارمندان شاغل در دستگاه‌های دولتی تعلق می گیرد که معلمان بی بهره از آن هستند. اجرای رتبه بندی معلمان اتفاق خوب در شرایط کنونی از سوی دولت به شمار می رود که کاهش اختلاف دریافتی ها، رضایت نسبی این قشر زحمتکش را به دنبال خواهد داشت. با توجه به  افزایش نرخ تورم، تداوم اجرای این طرح امری مهم به نظر می رسید چرا که می تواند فاصله دریافتی کارکنان بزرگ ترین دستگاه متولی تعلیم و تربیت را با شاغلان دیگر دستگاه ها به حداقل برساند.
* یک طرح و این همه جنجال و هیاهو! 
وزیر آموزش و پرورش گفته است طرح رتبه بندی معلمان در گام اول با ۲۰ هزار میلیارد ریال وارد مرحله اجرا خواهد شد. طرحی که در یک سال گذشته مدام بر سر اجرا شدن و زمان اجرایش حرف و حدیث بوده است و هفته ای در حوزه خبرهای آموزش و پرورش بدون ذکری از نام این طرح نگذشت. این طرح اما چقدر می تواند به تناسب با هیاهویی که بر سر آن به پا بود در زندگی حرفه ای و معیشتی معلمان تغییر ایجاد کند. مهدی بهلولی، آموزگار و کنشگر صنفی می گوید که این هیاهو اگر هم بر سر هیچ نباشد، دست کم تناسبی با این حجم از خبرهایی که روز و شب در مورد آن منتشر شد، ندارد. «راستش در مورد بودجه در نظر گرفته شده برای این طرح هنوز ابهام وجود دارد چون معلوم نیست آن ۲ هزار میلیارد تومانی که ادعا می کنند در بودجه سالانه دیده شده یا نه از چه طریقی قرار است، تأمین شود. اما گذشته از این موضوع و حتی با فرض رسیدن این بودجه، به نظر من این طرح موفقیتی در بهبود آموزش نخواهد داشت.» چرا؟ بهلولی معتقد است که طرح رتبه بندی معلمان یکی از روش های اصلاحی است که مبنای آن انگیزه های بیرونی است و این گونه روش ها آنقدری که انتظار می رود توفیق به همراه ندارند: «طرح های اصلاحی آموزش و پرورش را می توانیم به دو دسته تقسیم کنیم. یک دسته بر اساس انگیزه های بیرونی یعنی پاداش و تنبیه عمل می کنند و دسته دوم بر اساس انگیزه های درونی. این طرح جزو دسته اول است چون می گوید: بر اساس شاخص هایی مانند سابقه کار، مدرک تحصیلی و ساعت های آموزش ضمن خدمت و اینها حقوق را افزایش می دهند. یعنی می گوید اگر این فاکتورها را دارید، این میزان پاداش بگیرید. اما 
طرح های دیگری هم هستند که بر اساس انگیزه های درونی عمل 
می کنند، مثلاً اختیارات معلم را گسترش می دهند، استقلال مدرسه را بیشتر می کنند و فرهنگیان را در تصمیم گیری های آموزشی دخالت می دهند و باعث می شوند آموزگار با انگیزه بیشتری کار کند و حس کند خودش در این کار نقش آفرینی دارد. اما از آنجایی که آموزش و پرورش ما متمرکز است، این طرح نمی تواند چنین طرز فکری را منتقل کند، بنابراین تا جایی که من مطالعه داشته ام، طرح های گروه اول طرح های چندان موفقی در زمینه آموزش نیستند.» با همه این احوال او معتقد است که این طرح حتی در دسته اول هم طرح کامل و بی نقصی نیست که بتواند با شیوه پاداش و تنبیه ایجاد انگیزه کند، چرا؟ بهلولی توضیح می دهد: «برای این طرح ۲ هزار میلیارد تومان در نظر گرفته اند و اگر آن را با یک میلیون نفر فرهنگی مقایسه کنید، می بینید همان طور که خود وزیر هم گفته است از ۲۰۰ تا حدود ۶۰۰ یا ۷۰۰ هزار تومان قرار است به معلم ها تعلق بگیرد که میانگینش حدود ۳۰۰ یا ۴۰۰ هزار تومان می شود. شما نمی توانید با افزایش حقوقی در این حد انگیزه خاصی در افراد به وجود آورید. همین بحث سوخت را در نظر بگیرید. من همین امروز از حدود ۳۰ معلم پرسیدم و یک نفرشان شامل یارانه حمایتی نشده اند، یعنی حدود ۱۵۰ تا ۲۰۰ هزار تومان را از این منظر از دست می دهند و حالا با رتبه بندی معلمان مثلاً ۲۰۰ یا ۳۰۰ هزار تومان قرار است به حقوق شان اضافه شود. به نظر من این میزان نه 
می تواند انگیزه مثبت و مهمی برای شان به وجود آورد و نه حتی در معیشت آنها تغییری به وجود آورد.» این معلم به تورم به وجود آمده اشاره می کند و عدد و ارقامی که طرح رتبه بندی با خود می آورد را در برابر افزایش قیمت ها تقریبا بی اثر 
می داند و البته هیاهویی که بر سر طرح در جریان بوده است را مایه شرمندگی معلمان توصیف می کند: «الان یک سال است که در رسانه ها در مورد این طرح مدام حرف می زنند. الان مردم فکر می کنند که مثلاً قرار است نفری یک میلیون تومان به حقوق معلمان افزوده شود یعنی فقط باعث بی آبرویی فرهنگیان شده. خودتان حساب کنید ببینید این ۲۰۰ هزار الی ۷۰۰ هزار تومان با این تورم ۵۸ درصدی آبان ماه و آذرماه 98در اقلام خوراکی چقدر تناسب دارد؟ خب بعد از یک سال اضافه شدن چنین رقم هایی به حقوق معلمان دیگر این قدر سروصدا ندارد! برای همین است که به هیچ عنوان خوش بین نیستم که این طرح در انگیزه معلمان به لحاظ کاری و وضعیت معیشتی آنها تغییر خاصی بوجود آورد.»
* رتبه‌بندی معلمان و دیدگاه‌های حاجی محسنی وزیر آموزش و پرورش
 وزیر آموزش‌وپرورش نیز ضمن اعلام جزییات طرح رتبه‌بندی معلمان از افزایش میانگین حقوقی ۴۲۰ هزار تومانی معلمان و ۱۰ درصد افزایش حقوقی بیشتر معلمان ابتدایی در این طرح خبر داده و گفته است: با شیوه‌نامه‌ای که ارسال خواهد شد، نحوه تخصیص معلمان به رتبه‌ های مختلف تعیین می‌شود که این شیو نامه آماده‌ شده است و با ابلاغ آن به استان‌ها عملیات اجرایی آن آغاز خواهد شد. حاجی میرزایی با اشاره به کسانی که مشمول این طرح می‌شوند، اظهار کرد: این طرح شامل آموزگاران، دبیران، هنرآموزان، مربیان پرورشی، مراقبان سلامت، مشاوران، معاونان و مدیران واحدهای آموزشی است که حدود ۷۲۰ هزار نفر در سراسر کشور از امتیاز این طرح بهره‌مند خواهند شد و افراد با اختصاص به رتبه‌های مختلف این انگیزه را پیدا می‌کنند تا دانش تخصصی و صلاحیت‌های حرفه‌ای خود را افزایش دهند تا به رتبه‌های بالاتر ارتقا پیدا کنند و از امتیازات بهتری برخوردار شوند. وی با اشاره به ملاک‌های رتبه‌بندی، تصریح کرد: تمام معلمانی که از طبقه‌بندی مشاغل آموزشی برخوردارهستند، مشمول این طرح می شوند. وزیر آموزش‌ و پرورش با اشاره به صلاحیت‌ هایی که موردسنجش قرار می گیرد، گفت: ۳ صلاحیت مدنظر است که افراد به‌ تناسب هر کدام از این سه صلاحیت در رتبه‌های مختلف قرار می‌گیرند. صلاحیت اول صلاحیت عمومی است که صلاحیت‌ های استخدام اولیه و دارا بودن شرایط کار در آموزش‌وپرورش و همچنین دوم صلاحیت‌های حرفه‌ای و سوم صلاحیت‌های تخصصی است.
وی اضافه کرد: دانش، تجربه، مهارت، نتایج حاصل از ارزیابی عملکرد، توانمندی‌های معلمان برای ایفای مسئولیت و تلاشی که برای ارتقای دانش و صلاحیت‌ های خود به عمل می‌آورند، جزو معیارهایی است که معلمان را در گروه‌های مختلف قرار می‌دهد. وزیر آموزش‌وپرورش با بیان اینکه این طرح شامل افرادی می شود که حداقل ۲ سال سابقه معلمی داشته باشند، گفت: رتبه اول بعد از ۲ سال، رتبه دوم پس از ۶ سال، رتبه سوم بعد از ۱۲ سال، رتبه چهارم بعد از ۱۸ سال و رتبه پنجم پس از ۲۴ سال خدمت خواهد بود. حاجی میرزایی خاطرنشان کرد: برای کسانی که همچنان پس از ۲۴سال به همکاری خودادامه خواهند داد امتیاز ویژه‌ای در نظر گرفته خواهد شد که معادل با میانگین افزایش رتبه‌بندی هر سال بین ۳ تا ۵ درصد به حقوق آن‌ها اضافه خواهد شد. وی با اشاره به افزایش حقوق معلمان مدارس ابتدایی که در طرح رتبه‌بندی درنظر گرفته‌ شده است، گفت: معلمان مدارس ابتدایی به لحاظ سختی کار و حضور تمام‌وقت در مدرسه تا ۱۰ درصد از سایر معلمان امتیاز بیشتر و برخورداری مادی بیشتری خواهند داشت. وزیر آموزش‌وپرورش با اشاره به اعتبار پیش‌بینی‌شده در بودجه ۹۸، اظهار کرد: در قانون بودجه سال ۱۳۹۸ دو هزار میلیارد تومان برای رتبه‌بندی معلمان پیش‌بینی‌ شده است که از سوی سازمان برنامه‌وبودجه ابلاغ اعتبار شده است و زمانی که رتبه‌ها اختصاص پیدا کنند عملیات اجرایی آغاز خواهد شد و اعتبار آن را دریافت خواهیم کرد. حاجی میرزایی با اشاره به متوسط دریافتی فرهنگیان، بیان کرد: کسانی که در رتبه اول هستند بین ۲۰۰ تا ۳۰۰ هزار تومان افزایش حقوق خواهند داشت و این نسبت به‌تناسب سابقه و تجربه افزایش پیدا خواهد کرد و متوسط دریافتی معلمان بر اثر اجرای رتبه‌بندی بر اساس آنچه محاسبه‌ شده است ۴۲۰ هزار تومان خواهد بود که تعدادی کمتر از ۴۲۰ هزار تومان و تعدادی بیشتر از ۴۲۰ هزار تومان دریافت خواهند کرد. وی تأکید کرد: بر اساس مصوبه هیأت وزیران زمان اعمال افزایش حقوق از اول مهرماه ۹۸ خواهد بود بنابراین تمامی همکارانی که از مهرماه ۹۸ با ما همکاری کردند جزو طرح رتبه‌بندی محسوب خواهند شد. وزیرآموزش‌وپرورش خاطر نشان کرد: پس‌ از اینکه هیأت‌های ممیزه افراد را به رتبه‌های مختلف اختصاص دادند افزایش حقوق محاسبه و مطالبات همکاران پرداخت خواهد شد و ممکن است چندهفته‌ای طول بکشد تا رتبه‌ها مشخص شود چراکه باید مدارک و مستندات بررسی و تعیین شود که هر فردی در چه رتبه‌ای قرار بگیرد و پس‌ از آن هر زمانی که این مراحل آماده شود پرداخت‌ها از ابتدای مهرماه اعمال خواهد شد و معوقات همکاران پرداخت خواهد شد. گفتنی است با تصویب هیأت دولت در جلسه روز سوم آذرماه 98و تخصیص 2 هزار میلیارد تومان اجرای رتبه بندی معلمان وارد مرحله جدیدی خواهد شد که بر اساس آن فرهنگیان شاهد افزایش حقوق و بهره مندی از مزایای مختلف این طرح خواهند بود.

نظرات کاربران
تاکنون نظری برای این خبر ثبت نشده است!
ثبت نظر جدید
  • نام و نام خانوادگی
  • آدرس ایمیل
  • نظر شما