امروز، دوشنبه، ۳۰ اردیبهشت ۱۳۹۸

مقلدان گلستان «بخش دوم»

کلید واژه ها 
سعدی، گلستان، مقلدان 
نثر فنی، تلفیق نظم و نثر 
15- روضه العشاق 
روضه العشاق از «خرمی تبریزی» از سده ی دهم هجری است، به نام «ابوالغازی عبدالعزیز بهادرخان» پادشاه بخارا به سال 964 ق. این اثر به طور غیر مستقیم متأثر از گلستان سعدی است. 
(وحید، منزوی دوره ی یازدهم، ش 3) 
آغاز کتاب: منّت خدای را جل و علا که انوار هدایتش از قطره ی کثیف، چنین گوهر لطیف برآورد. 
16- روضه الاحباب 
اثر «سائلی» در  سال 924 ق است. «هرمان اته» آن را در شمار مقلدان گلستان آورده است. (تاریخ ادبیات ص 75) 
17- نخلستان 
نخلستان اثر «قره قضلی» شاعر عثمانی است، متوفا به سال 971 ق. (بازیچی، تحسین، اهمیت آثار سعدی) 
18- سنبلستان 
سنبلستان اثر شاه شجاع الدّین  [ گورگانی ] است که در قرن دهم می زیسته است. احتمالاً این اثر را در سال 986 ق. نگاشته و متأثر از گلستان سعدی است. (ذکر جمیل سعدی، ج 1. ص 210) 
19- کتاب مولانا شیدای بلخی 
مولانا شیدای بلخی از شعرا و نویسندگان قرن دهم هجری است. وی کتابی در تقلید گلستان سعدی نوشته و از سعدی پیروی کرده است. (تاریخ نظم و نثر در ایران، نفیسی، ج 1، ص 626) 
20- انیس العاقلین 
انیس العاقلین از ملا قاری گیلانی کاشانی کوکبی، کوکی) که به سال 1005 ق. نگاشته است. حکایت هایی است به نثر و اخلاقی آمیخته به نظم و سرودها از خود اوست و از سعدی و دیگران. (وحید، منزوی دوره ی یازدهم، ش 3) این اثر به طور مستقیم متأثر از گلستان سعدی بوده است. 

آغاز کتاب: 
سبحان من تحدّی فی ذاته سواه 
فهم خرد به کنه کمالش نبرده راه 
21- معدن الجواهر 
معدن الجواهر اثر «ملا طرزی» و آن را در سال 1025 ق. به جهانگیر شاه، امپراتور هند اهدا کرد.  
این اثر مجموعه ای از حکایات اخلاقی به سبک گلستان است. (تحقیق درباره ی سعدی، هانری ماسه، ترجمه ی یوسفی، ص 341) 
این اثر به طور مستقیم متأثر از گلستان سعدی بوده است. 
22- چهار عنصر 
23- رقعات 
24- نکات 
چهار عنصر، رقعات و کات از «بیدل  دهلوی» است. نثر این آثار با نثر گلستان سعدی از لحاظ به کار بردن سجع و موازنه همانند است، با این تفاوت که فهم زبان سعدی آسان و درک آثار بیدل، به سبب آوردن ترکیبات مغلق و تشبیهات محسوس و غیرمحسوس، دشوار است. به خصوص در تألیف «چهار عنصر» از طرز تدوین گلستان متأثر است و بیدل عیناً همان روش را دارد. (سعدی و سخنوران افغانستان، ص 218) ]ولادت بیدل در 1054 ق. بوده است[ این آثار به طور غیر مستقیم متأثر از گلستان سعدی بوده است. 
25- بهار دانش 
بهار دانش اثر منشی «عنایت ا... آل محمّد صالح» است. وی این کتاب را در سال 1061ق، در ادب و اخلاق نظیر گلستان نوشت و در سال 1279 در هند چاپ شد. (الذریعه، ج3، ص 158)
این اثر به طور مستقیم متأثر از گلستان سعدی بوده است.
26- خزان و بهار سراج  المنیر 
خزان و بهار و سراج المنیر هر دو اثر «محمدشریف بن شمس الدین» متخلّص به کاشف است. وی در سال 1063 ق. کتاب «خزان و بهار» را به پیروی از گلستان و «سراج المنیر» را با الهام از آن برای جوانان نوشت. (تاریخ ادبیات هرمان اته ، ترجمه شفق ص 231 و 341)   
28- زینه المجالس 
زنیه المجالس اثر «مجدالدین محمد حسین مجدی» در قرن یازدهم است. (گنجینه ی سخن، صفا ج1. ص69) 
29- محبوب القلوب یا شمسه و قهقهه 
محبوب القلوب یا شمسه و قهقهه اثر «میرزا یا ملا برخوردار بن محمود ترکمن خواهی ممتاز» است، که در عهد شاه سلطان حسین (1105- 1135) می زیست. این کتاب در ابتدا چهارصد قصّه داشت و به «محفل آؤا» موسوم بود. (تاریخ ادبیات هرمان اته، 236) «صفا» نیز این اثر را متأثر از گلستان می داند و می نویسد: «این کتاب را نویسنده در یک مقدّمه و پنج باب و خاتمه که هر یک شامل حکایاتی متضمّن یک قصّه ی اصلی است نوشته است. (گنجینه ی سخن، ج 1، ص 236) 
این اثر به طور غیر مستقیم متأثر از گلستان سعدی بوده است. 
30- بلبلستان 
از محمد فوزی متخلّص به مستاری درگذشته به سال 1160 ق. است. این کتاب به نثر و نظم است و در آن از گلستان سعدی و بهارستان جامی و نگارستان کمال پاشا و سنبلستان شیخ شجاع پیروی کرده است (وحید، منزوی، دورهی یازدهم، ش 3) 
آغاز کتاب: بلبلان حمد و ثنای حضرت خدای  ذی الکبریا .... 
31- شکرستان 
شکرستان از منّت دهلوی میر قمرالدین حسینی اورنگ آبادی، از نوادگان سید عبدا... مشهدی است. زاده در شاه جهان آباد 1123 ق. و درگذشته به سال 1193 یا 1208 ق. است او خرقه نقشبندیه را از پدرش پوشید. این اثر به طور مستقیم متأثر از گلستان سعدی است. (وحید، منزوی، دوره ی یازدهم، ش4) 
32- حدائق الجنان یا تجزیه الاحرار در تسلیه الابرار 
حدائق الجنان یا تجزیه الاحرار در تسلیه الابرار اثر عبدالرزاق بیک دنیلی آذربایجانی از نویسندگان قرن دوازدهم هجری است. این کتاب سرگذشت خود او و ترجمه ی احوال علما و فضلای معاصر او و داستان هایی از کریمخان زند و خانواده ی اوست. ابتدا نام کتاب «حدائق الجنان بود. بار دیگر در آن تجدید نظر کرد و نامش را به تجزیه الاحرار و تسلیه ابرار» گذاشت او در این کتاب شیوه ی بین وصّاف و گلستان را انتخاب کرده است. (سبک شناسی نثر ج3، ص 319) 
33- دبستان خرد 
دبستان خرد اثر «محمود اسماعیلی سامی ملقب به «نعمان خان» است. وی این کتاب را به سال 1135 ق. در اکبرآباد به محمّد شاه اهدا کرده است. (تاریخ ادبیات هرمان اته) 
34- جامعه الاسرار 
جامعه الاسرار از «نور علیشاه اصفهانی» متخلّص به دیوانه و نور علیشاه است. وی در سال 1212 ق در موصل کشته شد. او شاگرد معصومعلی شاه دکنی و یکی از پیشوایان گروه نعمت الهی بود. اثر او به نثر و نظم و مسجّع درباره عشق و حسن و دیگر سخنان صوفیه با حکایت هایی به روش گلستان است. (وحید منزوی، دوره یازدهم، ش4) 
آغاز کتاب: 
سپاس بی قیاس و حمد بی حدّ / مر آن کنز خفارا باد سرمد 
معروف است گویند که حسن علّت غایی ایجاد است و عشق اساس حسن را بنیاد. 
35- سنبلستان 
سنبلستان از «محمود میرزا قاچار» (1214 – 1271 ق.) پسر فتحعلی شاه است. 
وی این کتاب را به نام پدرش به نثر و نظم در چهار باب نگاشته است: 
1- ایضاح ملوک و دیگران 2- ظرافت 3- الغاز 4- نامربوط های زمان و اقاویل ناشایست . (وحید، منزوی، دوره ی یازدهم ش 4) 
آغاز کتاب: الحمد علی کل حال، گرم به بوستان فصاحت برند رونق آن فزایم و گر به گلستان بلاغتم بار دهند بر حسن وی افزونی آرم. 
36- حجله ی خیال 
حجله ی خیال از «عبدالباقی موسوی اصفهانی» در سده ی سیزدهم است. وی این کتاب را به دستور میراز رضی منشی تبریزی، که وزیر فتحعلی شاه در آذربایجان بود و به نام شاه نوشت. (منبع پیشین) 
آغاز کتاب: حمد بی حدّ خدای راجلّ شأنه که صفات کمالش از نقص بدایت مبراست. 
37- پریشان 
پریشان اثر «قاآنی» میرزا حبیب اله فرزند محمّد علی گلشن (1222 – 1270) یا (1272) است. 
مجتهد الشعرا قاآنی این کتاب را به نام محمدشاه قاجار به تنظیم و نثر نگاشته و در سی و یک سالگی در 20 رجب 1252 ق به انجام رسانیده است. (منبع پیشین) این کتاب مجموعه ای از حکایات است و رعایت فصول و ابوابی در آن نشده است. و تابع نظم و  ترتیبی نیست، جز در خاتمه که فصلی مختص به نصیحت ابنای ملوک دارد (پریشان، به تصحیح اشراف، ص د) این اثر به طور مستقیم متأثر از گلستان سعدی است و تقلیدی آشکار از آن است. 
آغاز کتاب: توانا خدایی که بیخودان بزم محبّت گاهی مست قدرت اویند و گاهی مست رحمت او 
38- چمن آرا 
چمن آرا مجهول المؤلف است. نویسنده در روزگار فتحعلی شاه و محمد شاه می زیسته است و داستان هایی به روش گلستان دارد. (وحید، منزوی، دوره ی یازدهم، ش 8) 
آغاز کتاب: سلطان به پسری شکیل مایل بود،  وکیل قبایلش کرد.  پسر به دلگرمی که داشت آغاز بی شرمی گذاشت. 
39- گنج شایگان 
گنج شایگان از «ریاض بروجردی و سپس همدانی است [میرزا جعفر] و مربوط است به روزگار میرزا تقی خان امیرکبیر. این کتاب به نثر و نظم است، در پنج باب: 
1- معارف یزدانی 2- مراسم جهانبانی 3- ترک شفاعت 4- برگ قناعت 5- آداب موافقت و ادای حق موافقت. (منبع پیشین، ش4) این اثر به طور مستقیم متأثر از گلستان سعدی است و تقلید آشکار از آن است. 
آغاز کتاب: زهی بخشنده ی بی منت و بخشایندة بی ضنّت، غمّ نواله، که ذات بی زوالش کرانه ی هستی است.
40- گلستان 
گلستان از «شوریده شیرازی» عبدالوهاب فرزند علی اشرف مشهور به مدرس زنده است. نگارنده به سال 1247 ق. «کلیات سعدی» را گزیده و به نام «نتایج الکلیّات ساخته است. در این گزیده منشاتی هست به نظم و نثر به روش گلستان سعدی. کتاب او در یک مقدمه، دو مقالت، یک خاتمه و شش نتیجه است. (منبع پیشین، ش5) 
این اثر به طور مستقیم متأثر از گلستان سعدی است. 
41- شکرستان 
شکرستان از «علی محمّد منشی» متخلص به «حکیم» است. او از ادبا و سرایندگان دوره ی قاجار بود، ولی تذکره نویسان از او یاد نکرده اند. کتاب او دارای حکایت های پندآمیزی به نثر و نظم است (منبع پیشین، ش5) نویسنده در این اثر به گلستان نظر داشته است.  
آغاز کتاب: شکر و منت خدای را سبحانه و تعالی که دهان جان و خرد به شِکّر شکر خود شیرین کرد. 
42- منشأت قائم مقام 
«میرزا ابوالقاسم قائم مقام فراهانی» در سال 1193 ق به دنیا آمد. در شعر نیز قدرتی داشت امّا مهمترین اثرش منشأت اوست وی در نثر پیرو مکتب گلستان سعدی است. او در سال 1251 ق . کشته شد (سبک شناسی نثر، ج3، ص 349) 
مؤلف این اثر از سبک نگارش گلستان پیروی کرده و سعی نکرده است از ظاهر آن تقلید کند. 

با اجازه خوانندگان نامه گرامی تماشا همین جا بر این مقاله برآمده از کوشش و جوشش بانوی پژوهشگر «نسرین خدابنده» مدرس ارزشمند منطقه ی 18  آموزش و پرورش تهران نقطه ختام می گذارم و با ذکر نام دیگرانی که از گلستان شیخ الشیوخ فرهنگ و ادب فارسی حضرت سعدی شیرازی تقلید و برداشت کرده اند، شما خوانندگان گرامی را به خدای بزرگ می سپارم.  
صدرا ذوالریاستین شیرازی 
باغستان – حسینقلی کلهر کرمانشاهی – ادیب کرمانشاهی – میرزامحمد ]مشهور به امیر خطا[ گروسی – فرهاد میرزا معتمدالدوله – غالب دهلوی- وقار شیرازی – هدایت طبرستانی [رضا قلیخان- جیحون یزدی]محمد مقلب به تاج الشعرا – منشی لجمی نرایی ] متخلص به شفیق اورنگ آبادی – محمد شریف [حشمت] - سیّد حسینی طباطبایی [مجمر اصفهانی ] - میرزا شفیع وصال – میرزا عبدالوهاب نشاط- علی اکبر فراهانی – میرزا ابراهیم بدایع نگار تفرشی»- میرزا آقاخان کرمانی – فقیر اصطهباناتی شیرازی – ادیب کرمانی ]میرزا قاسم[ جیمز موریه ]ترجمه میراز حبیب اصفهانی[- فریدون توللی فرزند جلال خان – محمد حجازی. 

نظرات کاربران
تاکنون نظری برای این خبر ثبت نشده است!
ثبت نظر جدید
  • نام و نام خانوادگی
  • آدرس ایمیل
  • نظر شما